Mga Hakbang para Maiwasan si MERS-CoV

Minsan nakakapagtaka. Sa ganitong panahon, ng makabagong teknolohiya, nadidiskubre pa ang mga ganitong klase ng sakit na dapat ay immune na tayo. Kung kailan may nakaimbento na ng gamot para lunasan ang isang malubhang karamdaman, e heto na naman. May bago na namang sakit na bigla na lang lumitaw. Kumbaga, para lang siyang kabute na biglang sumulpot at hinahanap pa ngayon ang kanyang orihinal na pinagmulan.

Brochure from www.moh.gov.sa

Si Middle East Respiratory Syndrome - Corona Virus ( MERS-CoV) ang pangunahing pinaglalaanan ng pansin ng Health Ministry dito sa Saudi Arabia sa ngayon. Mula sa aming company clinic, newspapers, at maging ang embahada ng Pilipinas ay nagpakalat ng mga preventive guidelines para iwasan ang kriminal na ito na pumatay na ng ilang tao.

At bilang isang indibidwal na nagtatrabaho sa bansang ito, ilalatag ko rin ang aking sariling prevention kit lalo pa't di ko pa masyadong kilala itong si MERS-CoV. Mahirap na ang mahawaan lalo pa't kasama ko ang pamilya ko dito.

1. Iwasan muna ang paggala at lumabas lalo na tuwing biyernes kung kailan di-mahulugang karayom ang mga daan sa dami ng tao tuwing weekend. Dedma muna sa mga walang katapusang weekend sale! Baka kasi isa sa makakabanggaan ng siko ay si MERS-CoV.

2. Iwasan muna ang pagbisita sa mga ospital kung di naman kailangan. Ang mga biktima ng virus na ito ay kadalasang nagtatrabaho sa hospital. Dito kasi si mahiyaing MERS-CoV nakikilala kaya nagwawala at nanghahawa.

3. Sa mga OFW na nagtatrabaho sa sales, at  iyong kailangan sa trabaho na kausapin ang iba't ibang tao, ay maiging gumamit ng protected masks. Hindi lang ang virus ang maiwasan kundi kasama rin ang ibang masamang hangin.

4. Pataasin ang immunity booster. Kumain kaya ng gulay at prutas, at uminom ng maraming tubig.

5. Panatilihin ang kaayusan ng personal hygiene. Nasa sarili na iyon kung paano tayo maglinis. May ibang tao kasi na sakitin kapag sobrang malinis sa katawan.

6. Iwasan ang mga kaklase ni MERS-CoV na sina sipon, ubo, at lagnat. Pinigang katas ng lemon at luya na pinakuluan sa tubig ang mainam na panlaban sa kanila. Kapag nararamdaman na paparating pa lang sila, unahan na kaagad ng isang baso ng lemon/ginger drink.

7. Ayon sa Ministry of Health, iwasan muna ang pakikipag-eye ball sa mga camels. Sa kanilang pagsusuri, ang virus raw ay nabubuhay sa respiratory ng camel (Alriyadh News). Kaya kung maari ay iwasan muna pansamantala ang karne at gatas ng camel hanggat hindi pa kumpirmado ang kanilang ginagawang pag-aaral. "Uncooked camel meat and raw camel milk are potentially harmful and could harbour the virus".

Ang bawat sakit ay may siguradong lunas. Sigurado ang mundo ay makakaraos mula sa pagsubok na ito.

Plastic Free Mind

IMAGINING PLASTIC. Mula sa latak ng mga Oil Refineries nanggaling ang mga monomer o hydrocarbons. Sa halip na itapon, sinasalo ito ng mga Petrochemical Industries (kung saan tayo nagtatrabaho) para maging polymer resins at mapakinabangan. Ang polymer resins ang raw materials ng Plastic Industries na gumagawa ng mga bagay na makulay, magaan, at mas komportable. Pangmatagalan o pansamantala man.

Sunod-sunod ang mandatory plastic ban sa mga main cities sa Pinas. Hindi ko mawari kung ito'y totohanan na talaga o pansamantala lang. "Tama ito" ayon sa mga Environmentalists na nagmamalasakit sa kalikasan ngunit "di ito ang solusyon" ayon naman sa mga Engineers na nagtratrabaho sa mga plastic industries.

Buhat noong bumaha kasama ang basura sa kamaynilaan, marami na ang sumusunod sa panawagan na bawasan ang paggamit ng plastic bags. Para sa mas malinis na kapaligiran, pag-iwas sa pagbaha, at pangangalaga sa Inang Kalikasan. 

"PLASTIC FREE", parang may mali yata sa ganitong tarpaulin printing sa mga malls at nakikita ko sa TV. Hindi ibig sabihin na kapag walang plastic grocery bags ay wala nang plastic. Ang film ay isa lamang application ng plastic kung saan ginagawa itong manipis at transparent katulad ng liners at grocery bags.

May iba't ibang klase ng plastic depende ito sa kanilang origin component o tinatawag na "monomer". Ang resin plastic code ay para sana mapabilis ang seggregation ng plastic. Ito ay makikita sa ibabang bahagi ng bawat bote. Lahat sila maliban sa polystyrene(PS) ay may film applications kung saan maaring gawing plastic bags. (Inilista ko na para di ko makalimutan at sana makatulong dagdag sa kaalaman! Ito ay base sa mga nakikita kong plastic made materials sa loob ng bahay.)

 PET o PETE (Polyethylene Terephthalate) ay madalas ginagamit sa mga naiinom nating bote ng tubig o juices, lagayan ng mga candies sa tindahan, garapon at mga cosmetics bottles (baby oil, gel, facial cleanser).
Medyo malambot at clear ang mga lagayan na tipong alam na natin ang kulay, hugis, at dami ng laman kahit tinititigan lang.

HDPE (High Density Polyethylene) ay madalas lagayan ng mga cosmetic products (lotion, powder), rekados sa kusina (asin, paminta, toyo, suka) at bote ng mga gamot at shampoo.
Makapal at may katigasan ang mga bote. Kadalasan na pigmented o may kulay ang plastic na ito.

PVC (Polyvinyl Chloride) ay madalas ginagamit sa blister packs ng mga gamot, blood bags, floor tiles, shower curtains, at electrical insulation. Kapag sinasabing PVC, water pipes na kaagad ang iniisip natin.

LDPE (Low Density Polyethylene)  ay kadalasang film kaya makikita mo ito bilang bags at malalambot tulad ng mga squeezable bottles (ilang brand ng shampoos). Ito rin yong packaging ng mga tinapay, frozen meats at ginagamit na pantakip sa mga ulam.
Malambot ngunit matibay kaya nakakagawa ito nang pangmatagalan at matibay na packaging bags.

PP (Polypropylene) ay gamit na gamit sa pagsasaka dahil sa sako. Ginagawa din itong mga baunan at plato. Madalas din lagyan ng mga beauty products (deodorant, lotions)
Matibay at matigas.

PS (Polystyrene) ay madalas suki ng mga food chain. Lagayan ng mga take out! Damay pa ang plastic na kutsara, tinidor at baso na lagi nating ginagamit sa mga parties.
Madalas madaling mapudpod o madaling punitin ang plastic na ito. Minsan rigid din o matibay ang pagkagawa.

OTHER, PC (Polycarbonate), baby milk bottles at mga sachets ng shampoo at toothpaste.Iyong 5 gallons na bote ng tubig ay gawa din nito.
Ang material nito ay binubuo ng higit sa 2 combination ng mga materials (1 to 6).




Ang PET (1), HDPE (2), PVC (3), at PP (5) ay halos di nagkakalayo sa mga gamit at applications. Iyong mga kagamitan na pangmatagalan tulad ng mga malalaking containers, tubo ng tubig, at mga plastic materials na makikita sa ating bahay, kotse, laruan ng mga bata, at mga kasangkapan.

Ang application ng bawat plastic ay depende rin sa availability ng plastic resin sa lugar at sa paggagamitan o demand ng mga kustomer. Halimbawa, sa bote ng gamot, minsan ang bote ay yari sa HDPE o minsan PP.

Masyadong malawak at versatile ang gamit ng plastik sa ngayon. At kapag dumating ang araw na required ang bayong sa pamamalengke. Itong mga Plastic Industries, gagawa din sila ng mukhang bayong pero mas matibay pa sa bayong dahil hindi naluluma.

Kakaunti lang sa Pinas ang plantang gumagawa ng "polymer resin", ang main materials sa paggawa ng plastic, kung ikumpara dito sa Middle East. Ibig sabihin kakaunti lang din sana ang iniexpect nating basura. Iyon ay kung mayroon tayong tamang seggragation, pagtatapon, at pagrerecycle ng ating  plastic na basura.

Mahirap maging Malusog

"Uminom ka ng gatas, ikaw ay lalakas. Kumain ka ng itlog, ikaw ay lulusog." Inggit na inggit ako sa kantang ito noong nasa elementarya pa ako. Kung itlog nga ay madalang lang naming ulam, ang gatas pa kaya!
Kaya ako ay patpatin dahil kulang daw ako sa mga kinakain sabi ng isang titser. Paminsan-minsan daw, kailangan ko ring kumain ng karne. Panay kasi napapansin ni titser na laging tuyo ang baong ulam at masama ito sa kalusugan ng mga bata. Patpatin nga ako pero di naman ako sakitin.
Mahirap ngunit masaya talaga ang buhay sa lugar na malayo sa kabihasnan. Sa lugar na ang pagbubukas ng lata ng sardinas o noodles sa hapag kainan ay para sa mayaman at maykaya. Halos 12 taon kong naranasaan ang walang kalsada at kuryente.

Pinakas - salted and dried fish

Maliban sa mga gulay na napipitas lang sa paligid ay tuyo na ang lagi naming ulam. Yun lang kasi ang nakakatagal. Di ko malilimutan ang pinakas (isda na hinati sa gitna at ginawang tuyo). First class na isda daw ito ang sabi ni Ermat. Isa pa yung tuyo na goodbye-my-head dahil kusang natatanggal ang ulo kapag piniprito. Ang tuyong dilis na animo'y pako sa lalamunan pero masarap kapag nilamas sa may labanos. Ang bagoong alamang na nakakaengganyo ang amoy kapag ipinatong sa mainit na kanin. Ang bagoong isda na hinalo sa binate na itlog. Oo nga pala, ang itlog na kailangan pang nakawin sa pugad ni Henny Penny. Di naman marunong magbilang ang manok at di niya malalaman na may bawas ang itlog niya.

Alamang

Sa ngayon. marami ang namamatay dahil sa stroke. "Dahil kasi sa mga kinakain kaya high blood at nastroke!", sabi nila. Kahit anong pagkain yata ngayon ay may mga disadvantages. Kahit nga ang mga prutas at gulay, minsan ipinagbawal sa pasyente. Masyadong matatalino at maraming natutuklasan ang mga tao. Kaya nga nauuso ang takal sa kanin pero unlimited sa ulam at ang tinatawag na diet. Kaartehan lang iyon ang sabi ng iba at para sa akin, isa iyong pagtitipid. Mahal na kasi ang bigas!
Kung dati kahit walang masarap na ulam ay nauubos ang kaldero ng kanin, ngayon ay kabaligtaran. Nauubos ang ulam at nababahaw ang kanin. Madalang lang ngayon ang isang klase ng ulam sa hapag-kainan, minsan akalain mong pista. Sana pag-aralan ng mga dalubhasa kung alin ba ang mas risky. Ang malakas sa kanin o malakas sa ulam?
Mahirap talaga ang maging malusog. At mahirap talagang igiit na di ako tumaba kahit malakas ako sa kanin lalo na kapag tuyo ang ulam.

Winter Season sa Disyerto

Mula sa naglalagablab na temperatura, pumasok na nga ang winter season dito sa  Gitnang Silangan. Ito yong pinakahihintay na klima ng karamihan sa ating mga Kababayan. Masarap kasing gumala at magliwaliw dahil maginaw.

Sa panahon ng Winter, ayon sa mga dalubhasa, ay nagiging mahina ang ating immune system. Kaya maraming sakit ang lumalabas kapag taglamig. Nandiyan ang nakabubulabog na ubo, ang di mapigilang sipon, at minsan may kasama pang lagnat.

Ito ang mga kadalasang payo ng ating mga Kababayan na matagal nang naninirahan dito sa Saudi:

1. Kadalasan, sa panahon ng taglamig, nanunuyo, nagbibitak-bitak, at mahapdi ang ating mga balat. Kailangan nating uminom ng maraming tubig at gumamit ng mga moisturizers para laging hydrated at mapigilan ang panunuyo. Huwag mahiyang magpahid ng lotion. Di nakakabawas sa pagkalalake yan!
2. Kailangan nating pangalagaan ang ating kalusugan at balat. Kailangan natin ng Vitamin C.
3. Magsuot ng damit proteksiyon sa ginaw at para mapanatili ang temperatura ng katawan tulad ng bonnet, jackets, at gloves kung kinakailangan.
4. Palaging magdala ng lip balm kapag lumabas. (Kung sensitive ang labi sa lamig)

 Lip Balm - sa halagang 10 to 12 riyals ay mabibili mo na ito sa mga tindahan at botika. Parang woman lipstick ang dating, pero huwag tayong mahiya na magpahid nito para protektahan sa panunuyo at pagbiyak ang ating mga labi.




5. Kailangan nating mapanatili ang ating matibay na immune system sa pamamagitan ng tama at wastong pagkain. (sabi ni Dok!). Dagdag pa diyan ang tamang pahinga at ehersisyo.
6. May mga kumpanya na may libreng winter vaccination. Mas mainam na ang may bakuna laban sa winter ailments.

Mahirap magtrabaho kung taglamig lalo na sa gabi pero mas mahirap kung mayroon tayong iniindang sakit. Kaya ingatan po natin ang ating mga sarili!